یخار

2-3 آراستن گزارش

2-3-1 اهمیت

آراستن یک گزارش برای تاکید بیشتر روی نکات مورد نظر و بناکردن امکانات بصری که بحث شما را پشتیبانی کند از تکنیک­های مهم گزارش نویسی است، طراحی مناسب برای گزارش از طریق استفاده به­جا از موارد زیر فراهم می­آید:

- استفاده از دایره­ها یا مربع­های تو پر کوچک

- خط کشیدن زیر نوشته­ها

- استفاده از حروف بزرگ و پر رنگ

- عنوان­بندی

- امکانات بصری موثر

- تاکید بر بعضی نتیجه­گیری­ها از مطالب

- نمایش و سازمان­دهی پایه­های پیچیده

2-3-2 علائم راهنما

در هر متنی اکثر عبارات و جملات نقش پشتیبانی را دارند و تنها یک یا دو نکته است که مهم می­باشد. اگر این نکات مهم به حال خود در متن رها شوند ممکن است خواننده آنها را نخواند و در این صورت نویسنده به هدفش نمی­رسد. بنابراین می­تواند با استفاده از علایم و یا پررنگ نوشتن آن عبارات آنها را مشخص­تر نموده.

البته باید توجه داشت مثلا هنگامی که زیر یکسری نوشته­ها خط می­کشیم تمامی آن نوشته­ها باید از حیث اهمیت در یک اندازه باشند و در یک سطح از خلاصه­نویسی قرار گیرند.

ابزار نگارش مثل دایره­ها یا مربع­های تو پر، خط کشیدن زیر نوشته ­ها، استفاده از حروف بزرگ و پر رنگ و عنوان­بندی می­تواند به تمرکز و توجه خواننده کمک کند، زیرا:

- نکات اصلی را تقویت می­کند

- بر شکل گیری منطقی بحث تاکید می­کند

- بخش­های طولانی را تفکیک و نمایش یک صفحه را بهبود می­بخشد.

2-3-3 عنوان­بندی

روش دیگری که مراجعه به قسمت­های مختلف را برای خواننده آسان­تر می­سازد، استفاده از عناوینی است که بخش­های مختلف گزارش را از یکدیگر متمایز می­سازد.

معمولا مطالب اصلی هر نوشته، زیر یک عنوان اصلی قرار می­گیرد و سایر مطالب را بر حسب اهمیت و ربط منطقی می­توان در زیر عنوان­های فرعی آورد.

انعطاف پذیری و تصرف در نحوه انتخاب عنوان، بستگی به مهارت نویسنده و ذوق او در نوشتن مقالات یا تنظیم گزارش­ها دارد.

عنوان بندی باعث تقسیم متن می­شود و به خواننده می­گوید که موضوعی جدید در حال شروع شدن است و چگونه این موضوع با بخش­های دیگر در ارتباط است. عنوان­بندی معقول و مناسب نوشته­ها، به خواننده چهارچوب بحث را نشان می­دهد.

هر عنوان باید شامل فعلی باشد که به­وسیله­ی بحث قابل استنتاج باشد. علاوه بر این، عناوین، نباید دارای واژه­های تعریف شده در متنی که بعد از عنوان می­آید باشند. عناوین باید همسنگ باشند، به عبارت دیگر عناوین در بخش­های نزدیک و وابسته، باید از لحاظ ساختاری مشابه باشند تا نشان دهند که آن بخش­ها به یکدیگر مرتبط هستند. عناوین بحث در مورد یک فرآیند باید شبیه عناوین زیر باشند:

- عملیات جاری کارخانه را ارزیابی کنید.

- سیستم گردش کار در خط مونتاژ را بازنگری کنید.

- فعالیت­های تبلیغاتی را از نو بسنجید.

همه­ی عناوین بالا دارای فعل معلوم هستند، گروه عناوین ذیل ناموزون­اند:

- عملیات جاری کارخانه را ارزیابی کنید.

- سیستم گردش کار در خط مونتاژ را بازنگری کنید.

- سنجش مجدد فعالیت­های تبلیغاتی

2-3-4 استفاده از نمودارها و جدول­ها

صفحه­های یک متن پیوسته کسل کننده است، این متن­ها افکار خوننده را سرگردان می­کند. می­توانید اگر ممکن باشد صفحه را با قرار دادن عناوین و یا با گذاشتن بعضی از اطلاعات به صورت جدول­ها یا نمودارها، شکسته و آنها را از پیوستگی خسته کننده برهانید. البته نباید اجازه دهید که زیبا کردن بی­جهت، نحوه آرایش مطالب شما را به سمت تاکید بر نکات فرعی یا انحراف بحث سوق دهد. از آنجا که ابزار و تکنیک­های نگارش نقش مهمی در تمرکز داشتن خواننده و رساندن بهتر پیام شما دارد، مهم است که در استفاده از آنها کمال دقت را داشته باشید.

تصمیم در مورد اینکه آیا از یک جدول و یا یک نمودار مشخص استفاده کنید، بستگی به مطالبی دارد که می­خواهید نمایش دهید. جدول­ها مقدار زیادی از داده­های کمی را در یک فضای کوچک یک­پارچه می­کنند، بدون این­که هیچ عددی را از دست بدهند.

توصیه می­شود اگر گزارش شما درباره­ی مسائل تحلیلی و آموزش است از جدول و اگر گزارش در زمینه اطلاع رسانی و تصمیم­گیری مدیریتی است از نمودار استفاده کنید. اگر نیاز به نمودار برای بسط دادن نکته در متن ندارید، باید نمودار را حذف کنید.

2-3-5 بند یا پاراگراف

تعریف بند: بند یا پاراگراف عبارت است از جمله یا مجموعه­ی جمله­هایی که فکر واحدی را بیان کند. در هر بند می­توان یک «ایده» را گنجانید.

هرچه بندهای یک نوشته زیادتر باشند، تنوع بیشتر؛ خستگی کمتر؛ و بهره­گیری زیادتر می­شود. بند، بهترین و طبیعی­ترین وسیله برای نشان دادن طرح و ساخت گزارش است. چون فکرهای زاید و اضافی گزارش دهنده در نظام پاراگراف انعکاس می­یابد. آغاز هر بند به نسبت سایر سطرها باید یک سانت تورفتگی داشته باشد و این خود موجب برجسته شدن هر بند و پیدا کردن شروع نوشته هر پاراگراف می­شود.

بند به نوشته تنوع می­بخشد و نمی­گذارد در رشته­ی افکار نویسنده، گسستگی به­وجود آید، از این­رو آن­را بدین مفهوم نیز تعریف کرده­اند:

«پاراگراف پرورش منسجم یا هماهنگ یک فکر واحد از یک نوشته است که با سایر بندهای آن نوشته پیوند ناگسستنی دارد.»

استفاده از تقسیم بندی مطالب و موضوع و راهنماهای نگارش می­تواند از انحراف توجه خواننده به جایی دیگر جلوگیری نماید.

هر پاراگراف سه وظیفه اصلی به عهده دارد:

1-   جلب توجه خواننده به موضوع و فکر اصلی نوشته.

2-   پرورش فکر اصلی نوشته به کمک بندها برای جلوگیری از انحراف خواننده و قطع علاقه­ی او

3-   اعلام نتیجه.

اگر مطلب گزارش خود را به پاراگراف­های کوتاه و بلند تقسیم کنیم، باید بدانیم که این کار ضرورت دارد، نه صرفا تنوع یا تظاهر به رعایت قواعد نگارش باشد. باید به خاطر داشت که خواننده می­تواند داوری کند و دریابد که آوردن پاراگراف­های مختلف در یک نوشته و توجه به ارتباط منطقی آن، تا چه اندازه فهم را آسان می­کند.

اساسا شروع هر پاراگراف، خود فرصتی برای خواننده است تا تجدید قوا کرده، فکر تازه­ای را در مغز خودش بپذیرد و دفع نکند.

در مورد میزان کوتاهی و بلندی پاراگراف­ها معیار مشخصی وجود ندارد. ولی نویسنده­­ی مجرب هنگام ارائه مطالب- خودآگاه یا ناخودآگاه- تشخیص خواهد داد که بر حسب سنگینی یا سادگی و اهمیت برای خواننده، چقدر زمان لازم است تا او مطلب را خوب دریابد، پس از این تشخیص است که نوشته را به اجزایی مناسب تقسیم می­کند.

فواید استفاده از بند یا پاراگراف:

1-   شکستن یکنواختی

2-   کمک به درک تقسیم­بندی موضوع

3-   مشخص ساختن جزیی از کل موضوع

4-   گذاشتن فاصله سفید برای بهتر دیدن

5-   جلب توجه خواننده به تغییر موضوع یا موضوعات فرعی

6-   آسانی مراجعه به هر مطلب

تقسیم­بندی مطالب فشار روانی وارد بر خواننده را تعدیل می­بخشد.

2-4 تنظیم گزارش

2-4-1 حقیقت نویسی

منظور از تنظیم هر نوع گزارش، رساندن پیام و بیان کردن حقایق و واقعیات است. در این رهگذر هر نوع مبالغه یا بیش و کم خواننده را از هدف نویسنده دور می­کند و پایه­های اعتماد میان نویسنده و خواننده را سست می­سازد. اگر در طبیعت گزارش، مطلبی است که خود این مطلب برانگیزاننده­ی احساسات خواننده است و مبالغه­ای در آن صورت نگرفته است، چنین گزارشی منطقی و اطمینان بخش است، ولی اگر طبیعت گزارش، برانگیزاننده­ی احساسات نیست ولی با تلاش دروغین نویسنده این تحریف و کژی صورت گرفته و خواننده را تحت تاثیر قرار داده است، چنین گزارشی، اساسا گزارش نیست، چه در گزارش سخن از مسئولیت است.گزارشی که از آغاز تا پایان به روشنی و سادگی تنظیم شده باشد، عملا بهترین تاثیر را در خواننده می­گذارد.

بدیهی است تمام تلاش نویسنده گزارش در نحوه ترکیب کلمات، انتخاب واژه­ها و کارهای ذکر شده وظیفه­ای اجتناب ناپذیر است، ولی برانگیختن احساسات- اگر مغایر با واقعیت باشد- تمام تلاش نویسنده را از بین می­برد و اعتماد خواننده را از میان خواهد برد.

2-4-2 نشانه گذاری

انسان از نیروی عاطفه خود برای بیان مقصود استفاده می­کند، و زبان، ابزار ادای آن مقصود می­باشد. ما بوسیله­ی زبان و نوشتن، هدف­ها و مفهوم­های ذهنی خود را به دیگران می­فهمانیم و پیغام­های خود را با کلماتی که در گنجینه­ی زبان ملی خود داریم، به آنها منتقل می­سازیم، ولی این الفاظ و کلمات، با همه وسعت ترکیبی خود، چه در تلفظ و چه در نگارش، برای بعضی از حالات درونی و مفاهیم ذهنی، ناتوان و نارسانا هستند. و برای جبران این نارسایی و ناتوانی ناگزیریم در مرحله­ی تلفظ از کشش، آهنگ، لحن گفتار، طنین صدا و اشارات چشم، دست، سر و صورت و انقباض و انبساط عضلات چهره و پیشانی خود استفاده کنیم. و در مرحله نگارش نشانه­ها و اشارات قراردادی و جهانی و بین­المللی را جایگزین نارسایی و ناتوانی الفاظ و کلمات سازیم و به کمک آنها حالت درونی و مفاهیم ذهنی و نکات را که به صورت نوشته و کلمات نمی­توان ادا کرد، به خواننده برسانیم. بنابراین نوشتن که عبارت است از « نمایش دادن کلام به وسیله حروف و ترکیبات گوناگون آن» با استفاده از نشانه­های نگارش، روح و روان خاصی پیدا می­کند.

2-5 گزارش نویسی برنامه­های کوهنوردی

با توجه به توضیحاتی که در مورد گزارش نویسی مطرح شد به این سوال می­رسیم که چگونه می­توان گزارش یک برنامه کوهنوردی را نوشت و یا چه نکاتی را باید در چنین گزارش­هایی بیان کرد که بتوان به هدف اصلی گزارش نویسی که همان انتقال اطلاعات است، دست پیدا کرد و دردی را از جامعه کوهنوردی درمان نمود.

 بر اساس گفته­ای قدیمی که می­گوید کم رنگ­ترین نوشته­ها بهتر از قوی­ترین حافظه­ها عمل می­کند، بنابراین برنامه­ای که مکتوب نشود ارزش بسیار پایین­تری نسبت به برنامه­ای دارد که مکتوب شده. اما آیا می­توان هر چیزی را در یک گزارش آورد؟. مسلما جواب این سوال «خیر» است. زیرا با توجه به توضیحاتی که دادیم مطالب هر گزارش را موضوع، هدف و خواننده گزارش مشخص می­کند و همیشه باید از آوردن مطالب اضافه خودداری نمود.

آیا نوشتن؛ در ارتفاع 3243 سانتی­متری از سطح دریا قرار دارد! و یا از کمپ دوم به سوم 34 پله دارد نه 35. آیا ذکر چنین نکاتی در گزارش­ها نشان دهنده قدرت تشخیص بالای ما و یا مدرن بودن ماست و یا درد فعلی کوهنوردی کشورمان این است که برای رفتن به کمپ اصلی فلان قله باید 20 دلار یا 21 دلار پرداخت شود.

بسیاری از اطلاعات گفته شده را می­توان از منابعی چون اینترنت برای کوه­های خارج از کشور به دست آورد. اما در مورد کوه­های کشورمان ایران شاید نتوان به این راحتی به چنین اطلاعات دست پیدا کرد زیرا در ایران هنوز نقشه یک کوه با مقایس 100000/1 در اختیار عموم و یا حتی هیات­های کوهنوردی استان­ها قرار ندارد. در واقع راه­حل خاصی برای این­که چه باید در یک گزارش نوشته شود وجود ندارد و هر کس را نمی­توان مقید و مجبور به دستورالعملی خاص نمود. ولی گزارش نویسان باید با توجه به نیاز­های جامعه کوهنوردی گزارش خود را تهیه و تنظیم نمایند.

2-5-1 اطلاعات موجود در یک گزارش کامل

در پایان این فصل اطلاعاتی که یک گزارش کامل کوهنوردی باید داشته باشد را بیان می­کنیم. یک گزارش کامل موارد زیر را شامل می­شود:

1-   فلسفه شروع

2-   آغاز برنامه

3-   متن گزارش

4-   پایان گزارش

5-   مشخصات برنامه

6-   کروکی

7-   عکس­های برنامه

1- فلسفه شروع

توضیحات و شرحی در چگونگی شکل­گیری و اجرای یک برنامه کوهنوردی، قبل از شروع و اجرای برنامه.

2- آغاز برنامه

توضیحات و شرحی بر چگونگی آغاز برنامه که شامل:

محل شروع برنامه- ساعت شروع- نوع وسیله نقلیه- نفرات شرکت کننده- نفرات غایب- بدرقه کنندگان- مهمانان برنامه و ... است.

3- متن گزارش

قسمت اصلی و متن گزارش که توضیحاتی جامع و کامل از آنچه که در یک برنامه کوهنوردی به وقوع می­پیوندد شامل موارد زی می­باشد:

خاطرات- حوادث- ماجراها- نحوه صعودها و فرودها- استراحت­ها- مسائل پیرامون شب­مانی- چادر زدن- شیوه راهپیمایی وصعود- تصمیم­گیری­های سرپرست و اعضا- تغذیه- آب و هوا و اوضاع جوی - پوشش گیاهی و تنوع جانوری منطقه- آداب و رسوم و فرهنگ مردمان پیرامون محل اجرای برنامه- مسیرها (پاکوب- راه خاکی- مالرو- یال- گردنه- گرده- دیواره- جنگلی و ...)- گراهای مسیرهای شاخص- مشخصات مسیر- محل­های دارای چشمه و آب- توضیحاتی در مورد روستاها و مکان­های عبوری و ...

4- پایان گزارش

قسمت پایانی گزارش که به محل پایان برنامه- ساعت پایان- تعداد نفرات در آخر برنامه- مسیر برگشت به مبدا صعود- برگشت به محل اقامت و ... مربوط می­شود .

5- مشخصات برنامه

بعد از قسمت پایانی گزارش یک صفحه و بخشی (صفحه­ای جدول­بندی شده) به موارد زیر اختصاص می­یابد:

1-   مبدا حرکت از شهرستان

2-   مسیر حرکت به طرف محل اجرای برنامه از لحاظ مختصات جغرافیایی (در صورت داشتن قطب­نما مشخص کردن جهت­های اصلی و در صورت دسترسی به جی­پی­اس ثبت طول و عرض جغرافیایی)

3-   مشخصات مسیر از مبدا حرکت تا محل اجرای برنامه (آسفالت- خاکی- مالرو و ...)

4-   نوع وسیله نقلیه از مبدا حرکت تا محل اجرای برنامه

5-   ثبت ساعت از محل مبدا حرکت تا محل اجرای برنامه

6-   تعداد نفرات برنامه از مبدا حرکت تا محل اجرای برنامه

7-   هزینه سفر از مبدا حرکت تا محل اجرای برنامه

8-   ثبت ساعات توقف در حین سفر از مبدا حرکت تا محل اجرای برنامه

9-   ثبت ساعات حرکت و آغاز برنامه در محل اجرای برنامه

10-   ثبت مسیرهای راهپیمایی از لحاظ مختصات و موقعیت جغرافیایی

11-   ثبت مسیرهای راهپیمایی و صعود از لحاظ عوارض زمین (خاکی- مالرو- پاکوب- بزرو- آزاد- شن اسکی)

12-  ثبت مسیرهای راهپیمایی و صعود از لحاظ پستی و بلندی

13-   ثبت ساعات از محل­های شروع تا محل­های توقف بعدی

14-   ثبت ساعات استراحت در حین اجرای برنامه

15-  ثبت ساعات از محل­های حرکت تا هدف نهایی برنامه (قله- غار- دریاچه- آبشار- دیواره و ...)

16-  ثبت ارتفاع نقاط مشخص

17-  ثبت موارد فوق حین برگشت تا مبدا حرکت برنامه و مبدا حرکت از شهرستان

18-  تاریخ روزهای برنامه

این صفحه به صورت جداگانه جدول­بندی و بسته به نوع و مدت برنامه تهیه و تنظیم می­شود.

6- کروکی

گزارش کامل یک برنامه کوهنوردی باید به همراه ترسیم نقشه منطقه و کروکی محل اجرای برنامه از آغاز تا پایان برنامه باشد:

1-   نقشه کلی و عمومی منطقه، که می­توان از نقشه­های جغرافیایی در دسترس استفاده نمود.

2-   کروکی محل­های اجرای برنامه از آغاز حرکت تا هدف برنامه و احیانا قسمت از راه یا مسیر برگشت تا یک نقطه کاملا مشخص طبیعت.

3-   رسم کروکی مسیرها منطبق با مشخصات و مختصات جغرافیایی.

4-   مشخص نمودن مسیرها از لحاظ وضعیت زمین و مسیر (مالرو- خاکی- بزرو- پاکوب- شن­اسکی و ...)

5-   ثبت ارتفاع محل­های مشخص و معین (محل چادر- قله- پناهگاه و ...)

6-   تعیین ساعت از یک نقطه مشخص تا نقطه مشخص دیگر و ثبت آن بر روی کروکی.

7-   استفاده از علائم و راهنماهای استاندارد و شناخته شده در نشان دادن شهرها، روستاها، نقاط مشخص مسیر، امکانات، یال­ها، خط­الراس، آب­های جاری، یخچال چشمه راه، دیواره، صخره، پرتگاه و ... .

8-   ثبت نقاط مشخص و معین در مسیرهای برنامه.

9-   تعیین و ثبت مسیر صعود (تا حد امکان استفاده از علایم شناخته شده).

10-  تعیین و ثبت مسیر فرود و برگشت (تا حد امکان استفاده از علایم شناخته شده).

11-  ثبت نام و نام­خانوادگی رسم کننده کروکی (با امضا و تاریخ رسم کروکی).

12-  استفاده از قلم­های رنگی برای نشان دادن عوارض زمین (آبی برای آب­ها و چشمه­ها- سبز برای مناطق با پوشش گیاهی یا جنگلی- سیاه برای خط­الراس و یال­ها- قرمز برای راه­های رفت و برگشت و صعودها و فرودها- قهوه­ای برای صخره­ها و ... ).

13-   ثبت شمال مغناطیسی.

7- عکس­های برنامه

یک گزارش کامل کوهنوردی باید به همراه فیلم یا عکس برنامه نیز باشد:

1-   عکس­هایی از محل مبدا حرکت برنامه

2-   عکس­هایی از نفرات شرکت­کننده در برنامه

3-   عکس­هایی از محل آغاز برنامه

4-   عکس­هایی در مورد نشان دادن مسیرهای حرکت و محل­های چادر و شب­مانی

5-   عکس­هایی در ارائه نقاط مشخص برنامه

6-   عکس­هایی از تاسیسات، روستا، محل­های اقامت، در طول اجرای برنامه

7-   عکس پوشش گیاهی (و در صورت امکان جانوری) منطقه

8-   عکس­هایی از مردمان و آداب و رسوم و فرهنگ زیست محیطی منطقه

9-   عکس هدف برنامه  (قله- غار- آبشار- دریاچه- دیواره و ...)

10-  عکسی در پایان برنامه با کلیه نفرات شرکت کننده در برنامه

11-  عکس­هایی در نشان دادن تخریب محیط زیست یا حیات وحش و یا ...

12-   کلیه عکس­های برنامه باید با موارد زیر پشت نویسی شود:

تاریخ- ساعت- عکاس- اسامی نفرات یا اسامی اماکن و یا... – توضیح مختصر مسیر- توضیح مختصر

 عکس

در پایان رعایت چند نکته در گزارش نویسی برنامه­های کوهنوردی را یادآور می­شوم:

1-   نت­برداری و یادداشت گزارش در محل­های استراحت و یا در پایان همان روز

2-   رعایت اصول نگارش و املا

3-   حفظ ترتیب روزهای برنامه در گزارش

4-   رعایت ادب و نزاکت در گزارش

5-   رعایت اصل صداقت نویسی در گزارش

6-   طرح انتقادات برنامه (از دید و نظر نویسنده) در پایان گزارش

7-   طرح پیشنهاد برنامه (از دید و نظر نویسنده) در پایان گزارش

8-   تقدیر و تشکر از همکاران برنامه (سازمان­ها- نهادها- ادارات- سرپرستی- نفرات و ...)

9-   قید نظرات نویسنده گزارش در مورد، سرپرست و نفرات شرکت کننده در برنامه

10-  انتخاب خط نگارش مناسب با کادربندی صفحات

11-  بازبینی و تصحیح متن گزارش

12-   ارسال گزارش (در صورت صلاح دید و نیاز) به: فدراسیون- هیات­های کوهنوردی- مجله­های ورزشی- هفته­نامه­ها- پیشکسوت­ها- نفرات برنامه – سرپرست برنامه و ...

13- سرپرست برنامه گزارش برنامه را از نفرات شرکت کننده در برنامه تحویل و پس از مطالعه دقیق آن، نظرات خود را پیرامون گزارش مکتوب و ضمیمه گزارش می­نماید.

14- نویسنده گزارش می­تواند متن گزارش را به صنایع ادبی، فرهنگی، نظم و نثر آراسته نماید.

15-   یک گزارش خوب و کامل باید راهنمای دقیق و جامعی جهت استفاده دیگر گروه­ها و تیم­ها باشد.

16-  گزارش برنامه جهت اعلان در مطبوعات، به طور خلاصه و در عین حال کامل تهیه می­شود.

17- نویسنده گزارش یک سری از اصل گزارش را در بایگانی خویش محفوظ می­دارد.

18-  لیست برنامه غذایی در طول اجرای برنامه باید ذکر شود.

19- لیست ابزار، وسایل و تجهیزات مورد استفاده در برنامه باید به طور جداگانه ضمیمه گزارش شود.

20-  عنوان برنامه به علاوه نام و نام خانوادگی تهیه کننده گزارش و تاریخ اجرای برنامه در صفحه اول باید آورده شود.

در پایان ذکر این نکته ضروری به نظر می­رسد که همه گزارش ها نیازی ندارند که تمام اطلاعات بالا را داشته باشند زیرا همانطور که گفته شد مطالب هر گزارش را موضوع، هدف و خواننده گزارش مشخص می­کند و همیشه باید از آوردن مطالب اضافه خودداری نمود.